Tiểu đường kèm suy thận nên ăn gì, kiêng gì?
Nhiều người mắc cùng lúc tiểu đường và suy thận, trong khi lời khuyên ăn uống cho từng bệnh đôi khi trái ngược nhau. Trang này đối chiếu đánh giá của từng thực phẩm với cả hai bệnh, để bạn biết món nào ăn yên tâm, món nào cần cân nhắc.
Khi có suy thận, các hạn chế ăn uống của bệnh này (kali, phốt pho, muối, nước, đạm…) thường được ưu tiên và phải theo xét nghiệm, chỉ định của bác sĩ. Danh sách dưới đây chỉ để tham khảo.
Thực phẩm hợp cả hai bệnh
Được đánh giá “nên ăn” với cả hai bệnh; có thể làm nền cho bữa ăn hằng ngày.
- Hành tây
- Dưa chuột
- Nước hầm xương
- Đậu phụ non≤ 300g/ngày
- Dầu Ô liu
- Giá đỗ
- Nước cốt dừa≤ 50g/ngày
- Nghệ tươi
- Rau Bắp cải
- Đậu que
- Quả Bầu≤ 400g/ngày
- Bí xanh≤ 400g/ngày
- Quả Táo tây
- Ớt chuông
- Giấm Gạo
- Sữa hạt Hạnh nhân không đường
- Bơ thực vật
- Cà tím≤ 300g/ngày
- Củ Đậu≤ 200g/ngày
- Quả Đu đủ
- Đậu đũa
- Quả Bưởi
- Quả Dưa bở
- Quả Lê
- Rau mầm
- Dâu tây≤ 200g/ngày
- Quả Quýt
- Sốt Mayonnaise
- Giấm bỗng
- Giấm Táo
- Lá Gai
- Lá Giang
- Mướp≤ 300g/ngày
- Mướp hương
- Ớt chuông đỏ
- Quả Cam
- Quả Sấu
- Rau Su su≤ 300g/ngày
- Rau Tía Tô≤ 50g/ngày
- Củ Mã Thầy
Tốt cho bệnh này, không hợp bệnh kia
Đây là phần dễ sai nhất khi tự tìm lời khuyên cho từng bệnh riêng lẻ. Với các thực phẩm này nên ăn ít, hoặc thay bằng thực phẩm hợp cả hai.
Hợp tiểu đường: Carb/Đường thấp, an toàn khi dùng lượng nhỏ (cần lưu ý Natri).
Không hợp suy thận: Hàm lượng Natri cực kỳ cao (5493mg/100g), Kali cao (435mg/100g) và Phốt pho cao (150mg/100g).
Hợp tiểu đường: Calo và Carb thấp, Chất xơ cao. Rất tốt với người tiểu đường.
Không hợp suy thận: Kali rất cao (554mg/100g). Cần hạn chế nghiêm ngặt, chỉ dùng như gia vị, không ăn lượng lớn.
Hợp tiểu đường: Là gia vị, Carb ròng thấp. Piperine có thể giúp tăng cường trao đổi chất.
Không hợp suy thận: Kali cực kỳ cao (1329mg/100g khô) và Phốt pho cao. Cần hạn chế nghiêm ngặt.
Hợp suy thận: Kali, Phốt pho, Protein, Natri thấp. An toàn tuyệt đối cho thận.
Không hợp tiểu đường: Hàm lượng Tinh bột cực kỳ cao (79.34g/100g) và là tinh bột nhanh (GI cao).
Hợp tiểu đường: Carb bằng 0. Nguồn Protein chất lượng cao giúp ổn định đường huyết.
Không hợp suy thận: Protein rất cao (27g/100g). Cần hạn chế nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ để kiểm soát gánh nặng Nitrogen và Phốt pho.
Hợp tiểu đường: Các hợp chất sulfur (Allicin) có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin và kiểm soát đường huyết.
Không hợp suy thận: Giàu Kali (401mg/100g) và Phốt pho (153mg/100g). Cần kiểm soát lượng dùng nghiêm ngặt, chỉ nên dùng lượng nhỏ làm gia vị, hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ.
Hợp tiểu đường: Carb bằng 0. Protein cao giúp kiểm soát đường huyết và tạo cảm giác no.
Không hợp suy thận: Protein cực kỳ cao (31g/100g). Cần hạn chế nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ để kiểm soát gánh nặng Nitrogen.
Hợp suy thận: Kali, Phốt pho, Natri thấp. An toàn tuyệt đối cho thận (trừ khi ăn kèm với nước lèo mặn).
Không hợp tiểu đường: Hàm lượng Tinh bột cao (≈22g/100g) và được coi là tinh bột nhanh (GI cao).
Hợp tiểu đường: Chất béo và Chất xơ cao, Carb ròng thấp (≈7.6g/100g). Có chỉ số đường huyết thấp, an toàn cho đường huyết.
Không hợp suy thận: Kali rất cao (705mg/100g), Phốt pho cao (376mg/100g) và Protein cao.
Hợp tiểu đường: Calo và Carb thấp. Protein và Chất xơ giúp ổn định đường huyết, có lợi cho insulin.
Không hợp suy thận: Kali rất cao (364mg/100g) và Phốt pho cao (120mg/100g). Cần hạn chế nghiêm ngặt.
Hợp tiểu đường: GI/GL bằng 0. Protein tinh khiết giúp ổn định đường huyết, ít chất béo, phù hợp với người ăn kiêng kiểm soát đường.
Không hợp suy thận: Rất cao protein ($sim 31$g/100g) và Kali, Phốt pho cao. Cần hạn chế nghiêm ngặt và chỉ sử dụng theo chỉ định của bác sĩ/chuyên gia dinh dưỡng.
Hợp suy thận: Kali, Phốt pho và Protein RẤT THẤP. Là nguồn Carb an toàn nhất với người suy thận cần kiểm soát nghiêm ngặt các khoáng chất.
Không hợp tiểu đường: Carbohydrate CỰC KỲ CAO (86.1g) và Hầu như không có chất xơ/protein/chất béo để làm chậm tốc độ hấp thu.
Hợp tiểu đường: Calo và Chất béo thấp. Chất xơ giúp điều chỉnh đường huyết.
Không hợp suy thận: Kali cao (304mg/100g) và Phốt pho cao (112mg/100g). Cần hạn chế nghiêm ngặt lượng dùng để kiểm soát Phốt pho và Kali huyết.
Hợp tiểu đường: Protein cao, Carb bằng 0. Tốt cho ổn định đường huyết.
Không hợp suy thận: Protein rất cao (26g/100g). Cần hạn chế nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ để kiểm soát gánh nặng Nitrogen.
Hợp tiểu đường: Chất xơ hòa tan (Beta-glucan) cực kỳ cao (4.2g/100g). Giúp làm chậm quá trình tiêu hóa carbohydrate, ổn định đường huyết, và tăng độ nhạy insulin.
Không hợp suy thận: Phốt pho cực kỳ cao (523mg/100g) và Kali (429mg/100g) cao. Cần hạn chế nghiêm ngặt và chỉ sử dụng lượng rất nhỏ (≤ 30g yến mạch khô) theo chỉ định bác sĩ.
Hợp tiểu đường: Protein cao, Carb bằng 0, chất béo bão hòa thấp. Rất tốt.
Không hợp suy thận: Phốt pho và Kali cực kỳ cao. Cần hạn chế nghiêm ngặt và chỉ dùng theo chỉ định bác sĩ thận học.
Ăn được nhưng nên hạn chế
Ít nhất một bệnh cần giới hạn lượng; số gam là mức tối đa chặt hơn giữa hai bệnh.
- Trứng Gà≤ 1quả/ngày/ngày
- Gạo lứt≤ 50g/ngày
- Cà rốt≤ 100g/ngày
- Cà chua≤ 150g/ngày
- Đậu phụ≤ 100g/ngày
- Rau sống≤ 150g/ngày
- Tôm≤ 50g/ngày
- Dứa≤ 80g/ngày
- Súp lơ xanh≤ 100g/ngày
- Rau Cải ngọt≤ 100g/ngày
- Nước Dừa≤ 100ml/ngày
- Củ Cải trắng
- Rau Ngót≤ 100g/ngày
- Thịt Ngan≤ 80g (thịt nạc)/ngày
- Thịt Vịt≤ 80g (thịt nạc)/ngày
- Rau Xà lách≤ 100g/ngày
- Thịt Dê≤ 50g/ngày
- Cá Basa
- Cá Rô
- Cần tây≤ 100g/ngày/ngày
- Đậu bắp≤ 100g/ngày
- Rau Cải cúc≤ 100g/ngày
- Rau Chân vịt≤ 50g/ngày
- Rau Thì là
- Cá≤ 50g/ngày
- Nấm≤ 100g/ngày
- Rau Khoai lang≤ 100g/ngày
- Măng tây≤ 100g/ngày
- Măng chua
- Súp lơ trắng≤ 100g/ngày
Nên tránh với cả hai bệnh
- ĐườngNên tránh
Đường nguyên chất gây tăng đường huyết đột ngột. Cần tránh tuyệt đối và chỉ dùng khi cấp cứu hạ đường huyết.
- MeNên tránh
Đường tự nhiên và Tinh bột cực kỳ cao (tổng Carb ≈96.2g/100g khô).
- Bánh mìNên tránh
Hàm lượng Tinh bột cực kỳ cao (50.6g/100g) và là tinh bột tinh chế (GI cao).
- Bột chiên xùNên tránh
Carbohydrates và Tinh bột cực kỳ cao (71.3g/100g) và có thêm Đường tinh luyện.
- Bánh trángNên tránh
Hàm lượng Tinh bột cực kỳ cao (78.9g/100g) và là tinh bột tinh chế (GI cao).
- Hạt SenNên tránh
Tinh bột cực kỳ cao (64.5g/100g) và Chất xơ rất thấp (1.3g/100g).
- Mì QuảngNên tránh
Hàm lượng Tinh bột cao (30g/tô) từ sợi mì và có GI cao. Cần giảm lượng mì, tăng cường rau sống, và ăn Protein trước.
- BiaNên tránh
Cồn gây rối loạn chuyển hóa đường, có thể dẫn đến hạ đường huyết muộn (nếu đang dùng thuốc).
- Nước sốt Trứng muốiNên tránh
Calo và Chất béo cao làm tăng kháng insulin. Carb và Đường tinh luyện cao làm tăng đường huyết.
- Hạt DẻNên tránh
Tinh bột rất cao (45.5g/100g) và Đường cao. Có thể làm tăng đường huyết nhanh hơn các loại hạt khác.
- Rượu GạoNên tránh
Rượu chưng cất gây hạ đường huyết nghiêm trọng. Cần tránh.
Món ăn quen thuộc hợp cả hai bệnh
Không có nguyên liệu chính bị đánh giá “nên tránh” hay “hạn chế” với bệnh nào; món ghi “nấu nhạt” thì bớt nước mắm, muối hoặc đường khi nấu.
- Cá kho nghệ250–300 kcal/phầnnấu nhạt
- Quả Cam45–50 kcal/100g
- Trứng Gà Kho Nước Tương150–250 kcal/quảnấu nhạt
- Vịt kho gừng350–450 kcal/phầnnấu nhạt
- Tôm rim mặn ngọt200–250 kcal/phầnnấu nhạt
- Quả Quýt40–45 kcal/100g
- Trứng Gà Hấp Đậu Phụ Non150–250 kcal/phầnnấu nhạt
- Cá kho tộ250–350 kcal/phầnnấu nhạt
- Quả Bưởi35–40 kcal/100g
- Đậu Phụ Luộc Chấm Nước Tương Ớt100–150 kcal/100gnấu nhạt
- Cá basa kho tiêu280–350 kcal/phầnnấu nhạt
- Quả Dưa bở/ Dưa Gang25–30 kcal/100g
Câu hỏi thường gặp
Người vừa tiểu đường vừa suy thận nên ăn gì?
Ưu tiên hành tây, dưa chuột, nước hầm xương, đậu phụ non, dầu ô liu, giá đỗ… (46 thực phẩm được đánh giá phù hợp với cả hai bệnh), chế biến luộc, hấp, nấu canh, ít muối, ít đường và ít mỡ.
Thực phẩm nào tốt cho tiểu đường nhưng không hợp với suy thận (và ngược lại)?
Có 122 thực phẩm như vậy, ví dụ nước tương (hợp tiểu đường, không hợp suy thận); rau thơm (hợp tiểu đường, không hợp suy thận); hạt tiêu (hợp tiểu đường, không hợp suy thận); gạo tẻ (hợp suy thận, không hợp tiểu đường). Với những thực phẩm này nên chọn lượng nhỏ hoặc thay bằng thực phẩm hợp cả hai bệnh.
Khi chế độ ăn của hai bệnh mâu thuẫn thì ưu tiên bệnh nào?
Thường ưu tiên các hạn chế của suy thận vì sai lệch có thể gây biến chứng nặng nhanh hơn (như tăng kali máu, phù, khó thở). Mức hạn chế cụ thể phải theo xét nghiệm và chỉ định của bác sĩ điều trị.
Xem thêm
Đánh giá dựa trên thành phần dinh dưỡng và khuyến nghị phổ biến, áp dụng chung cho nhóm bệnh, không thay cho chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Người có nhiều bệnh, bệnh nặng hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ trước khi thay đổi chế độ ăn.