Hen suyễn có nên tập thể dục? Hướng dẫn tập an toàn cho người bị hen

Người bị hen suyễn nên tập thể dục, và khi hen được kiểm soát tốt, đa số có thể chơi gần như mọi môn thể thao. Sáng kiến Toàn cầu về Hen (GINA) khuyến khích người bệnh hen vận động đều vì lợi ích chung cho sức khỏe, đồng thời hướng dẫn cách phòng cơn hen do gắng sức.

Bài viết này giúp bạn chọn môn tập, khởi động đúng cách, chuẩn bị thuốc theo chỉ định và tránh những yếu tố hay gây cơn hen ở Việt Nam như khói bụi, không khí ô nhiễm và thời tiết chuyển mùa. Nếu bạn thường xuyên khó thở khi tập, hãy đi khám để bác sĩ điều chỉnh điều trị.

Cập nhật · Nội dung tham khảo, không thay thế chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ

Hen suyễn có nên tập thể dục không?

Có. Vận động đều giúp tim phổi khỏe hơn, giữ cân nặng hợp lý, cải thiện giấc ngủ và tinh thần. GINA khuyến khích người bệnh hen vận động thường xuyên vì lợi ích sức khỏe chung. Mục tiêu giống khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2020: ít nhất 150 phút mức vừa phải mỗi tuần và 2 buổi tập sức mạnh; trẻ em và thanh thiếu niên trung bình 60 phút mỗi ngày.

Nhiều vận động viên đỉnh cao bị hen nhưng vẫn thi đấu tốt. Điều kiện là hen phải được kiểm soát: dùng thuốc dự phòng đều nếu được kê, biết cách xử trí cơn và tránh các yếu tố khởi phát. Nếu bạn ngại tập vì sợ khó thở, đó thường là dấu hiệu nên đi khám lại, không phải lý do để bỏ vận động.

Vì sao khó thở khi tập thể dục? Hen do gắng sức là gì?

Khi gắng sức, bạn thở nhanh và thở bằng miệng, không khí khô hoặc lạnh đi thẳng vào phế quản mà chưa được làm ấm, làm ẩm. Ở người hen, đường thở phản ứng bằng cách co thắt lại, gây ho, khò khè, nặng ngực, khó thở. Hiện tượng này gọi là co thắt phế quản do gắng sức, thường xuất hiện trong hoặc ngay sau khi tập, nặng nhất khoảng 5–15 phút sau khi dừng.

Nếu chỉ khó thở khi tập nhưng hen ở các thời điểm khác vẫn ổn, bác sĩ thường xem lại điều trị dự phòng của bạn. Theo GINA, dùng thuốc dự phòng đều đặn giúp giảm cơn hen do gắng sức. Đừng tự kết luận là “do yếu phổi” rồi bỏ tập.

Người bị hen suyễn nên tập môn gì?

Các môn có thời gian gắng sức ngắt quãng, hoặc diễn ra trong không khí ấm ẩm, thường dễ chịu hơn với người hen. Bơi ở hồ trong nhà là lựa chọn quen thuộc vì không khí ẩm, tuy một số người lại nhạy cảm với mùi clo. Đi bộ, đạp xe, cầu lông, yoga, dưỡng sinh và thái cực quyền đều phù hợp để bắt đầu.

Các môn chạy liên tục lâu, đặc biệt trong không khí lạnh khô như chạy đường dài mùa đông miền Bắc, dễ gây co thắt phế quản hơn. Bạn vẫn có thể chạy bộ nếu hen kiểm soát tốt, nhưng nên khởi động kỹ, tăng dần và chọn lúc thời tiết phù hợp.

  • Sức bền: đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, cầu lông, bóng bàn, nhảy dân vũ.
  • Sức mạnh: ngồi đứng khỏi ghế, chống đẩy vào tường, kéo dây kháng lực, cầu mông, 2 buổi mỗi tuần.
  • Linh hoạt và thư giãn: yoga, dưỡng sinh, thái cực quyền.
  • Mức tập: vừa phải, thở nhanh hơn nhưng vẫn nói được câu ngắn (gắng sức 3–5/10).

Cách khởi động và dùng thuốc trước khi tập

Khởi động 10–15 phút với cường độ tăng dần giúp giảm nguy cơ co thắt phế quản trong buổi tập. Bắt đầu bằng đi bộ chậm, sau đó xen kẽ vài đợt ngắn nhanh hơn rồi mới vào phần chính. Cuối buổi, thả lỏng từ từ 5–10 phút, không dừng đột ngột.

Nếu bác sĩ đã kê thuốc dùng trước khi tập hoặc thuốc cắt cơn dạng xịt, hãy dùng đúng như được hướng dẫn, đúng kỹ thuật, và luôn mang bình xịt theo người khi tập. Không tự tăng liều hay dùng thuốc của người khác. Nếu bạn phải dùng thuốc cắt cơn nhiều lần mỗi tuần, hen chưa được kiểm soát tốt, cần đi khám lại.

  • Thở bằng mũi khi có thể, nhất là lúc khởi động.
  • Trời lạnh: quàng khăn hoặc đeo khẩu trang che mũi miệng để làm ấm không khí hít vào.
  • Mang theo bình xịt cắt cơn và cho người tập cùng biết bạn bị hen.

Tập thể dục khi không khí ô nhiễm, khói bụi có sao không?

Không khí ô nhiễm là yếu tố khởi phát cơn hen thường gặp ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, nhất là vào mùa khô, mùa đông và những ngày đốt rơm rạ. Trước khi ra ngoài, hãy xem chỉ số chất lượng không khí (AQI) trên ứng dụng điện thoại. Khi AQI ở mức kém trở lên, nên tập trong nhà hoặc giảm cường độ, rút ngắn thời gian.

Tránh tập cạnh đường đông xe vào giờ cao điểm, nơi có khói thuốc lá, khói bếp than, khói nhang. Ưu tiên công viên nhiều cây xanh vào sáng sớm. Mùa nồm ẩm, nhà có nấm mốc cũng có thể làm hen nặng hơn. Những ngày bị cảm cúm, viêm mũi họng, hen thường dễ lên cơn, nên tập nhẹ hoặc nghỉ.

Mùa hè nóng ẩm, không khí ẩm thường dễ thở hơn với người hen, nhưng nắng gắt buổi trưa làm cơ thể mất nước và mệt nhanh, đồng thời nồng độ ôzôn ngoài trời thường cao hơn vào giữa trưa và đầu giờ chiều. Hãy tập vào sáng sớm hoặc chiều mát, uống nước đều. Khi đi từ phòng điều hòa lạnh ra ngoài trời nóng hoặc ngược lại, cho cơ thể vài phút thích nghi trước khi tập, vì thay đổi nhiệt độ đột ngột cũng có thể gây co thắt phế quản.

Bài tập thở có giúp người hen suyễn không?

Bài tập thở có thể giúp cải thiện triệu chứng và chất lượng sống ở một số người hen, theo GINA, nhưng không thay thế thuốc dự phòng. Các kỹ thuật đơn giản gồm thở bằng mũi chậm, thở cơ hoành (đặt tay lên bụng, hít vào để bụng phồng lên, thở ra chậm) và thở chúm môi khi thấy hụt hơi.

Bạn có thể tập 5–10 phút mỗi ngày, lồng vào yoga hoặc dưỡng sinh. Sức Khỏe AI có thể giúp bạn lập miễn phí lịch tập 7 ngày theo tuổi và tình trạng hen suyễn, có sẵn phần khởi động và tập thở. Hãy có một kế hoạch hành động hen bằng văn bản do bác sĩ lập, để biết làm gì khi triệu chứng nặng lên.

Khi nào phải dừng tập và đi khám?

Dừng tập ngay và liên hệ bác sĩ (gọi 115 nếu triệu chứng nặng) khi có:

  • Ho, khò khè, nặng ngực hoặc khó thở trong khi tập (dừng lại, dùng thuốc cắt cơn theo chỉ định của bác sĩ)
  • Khó thở không đỡ hoặc nặng lên sau khi đã dùng thuốc cắt cơn (gọi 115)
  • Nói không thành câu, phải ngồi cúi người ra trước để thở, co kéo cơ cổ (gọi 115)
  • Môi, đầu ngón tay tím tái, lơ mơ, lú lẫn (cấp cứu, gọi 115 ngay)
  • Đau tức ngực, chóng mặt, choáng váng
  • Phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn thường lệ (cần đi khám sớm để điều chỉnh điều trị)

Tuần tập mẫu cho người mới bắt đầu

Ví dụ một tuần tập cân đối. Hãy điều chỉnh theo sức khỏe, triệu chứng và lời khuyên của bác sĩ, hoặc để Sức Khỏe AI lập lịch theo tuổi và thể trạng của bạn.

NgàyHoạt độngThời gianCường độ
Thứ 2Khởi động 10 phút + đi bộ nhanh ở công viên (xem AQI trước) + thả lỏng30 phútVừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn)
Thứ 3Tập sức mạnh tại nhà: ngồi đứng khỏi ghế, chống đẩy vào tường, kéo dây kháng lực + 5 phút thở cơ hoành25 phútVừa phải (gắng sức 3–4/10)
Thứ 4Bơi hồ trong nhà hoặc đạp xe tại chỗ25–30 phútVừa phải (gắng sức 3–5/10)
Thứ 5Yoga hoặc dưỡng sinh kết hợp bài tập thở20–30 phútNhẹ (gắng sức 2/10)
Thứ 6Khởi động + đi bộ nhanh hoặc đạp xe + tập sức mạnh (lặp lại bài Thứ 3)35–40 phútVừa phải (gắng sức 3–5/10)
Thứ 7Cầu lông nhẹ hoặc bóng bàn (khởi động kỹ, nghỉ giữa hiệp)30–40 phútVừa phải, ngắt quãng (gắng sức 3–5/10)
Chủ nhậtNghỉ: đi dạo thong thả, giãn cơ, thở mũi chậm15 phútRất nhẹ (gắng sức 1–2/10)

Lịch tập 7 ngày cho người hen suyễn theo độ tuổi

Chọn lịch theo nhóm tuổi và giới tính. Mỗi lịch ghi rõ các buổi trong tuần, số phút tập và lưu ý an toàn; bạn có thể áp dụng miễn phí và chỉnh lại theo thời gian của mình.

Video bài tập cho người hen suyễn

Xem tất cả 50 video bài tập cho người hen suyễn

Câu hỏi thường gặp

Hen suyễn có nên chạy bộ không?

Người hen suyễn có thể chạy bộ nếu hen được kiểm soát tốt. Hãy khởi động kỹ 10–15 phút, tăng tốc từ từ, thở bằng mũi khi có thể và mang theo bình xịt cắt cơn. Tránh chạy lâu trong không khí lạnh khô hoặc khi chỉ số ô nhiễm cao. Nếu thường khó thở khi chạy, hãy đi khám để bác sĩ xem lại điều trị dự phòng.

Người bị hen suyễn có nên bơi không?

Có, bơi thường là môn phù hợp với người hen vì không khí trên mặt nước ấm và ẩm, ít làm khô đường thở. Tuy vậy, một số người nhạy cảm với mùi clo ở hồ bơi trong nhà kém thông gió. Hãy thử với buổi ngắn, khởi động trước khi xuống nước, không bơi một mình và để bình xịt cắt cơn ở gần thành hồ.

Khó thở khi tập thể dục có phải bị hen không?

Không phải lúc nào cũng là hen, khó thở khi tập có thể do thể lực yếu, thừa cân, bệnh tim hoặc thiếu máu. Nếu kèm ho, khò khè, nặng ngực xuất hiện trong hoặc ngay sau khi tập, đó có thể là co thắt phế quản do gắng sức. Hãy đi khám để được đo chức năng hô hấp và chẩn đoán đúng.

Có nên xịt thuốc trước khi tập thể dục không?

Chỉ dùng thuốc trước khi tập nếu bác sĩ đã hướng dẫn như vậy cho bạn. Một số người hen được kê thuốc dùng trước khi gắng sức, nhưng loại thuốc và cách dùng tùy từng người. Nếu bạn cần xịt thuốc trước hầu hết các buổi tập, hoặc dùng thuốc cắt cơn thường xuyên, hen có thể chưa được kiểm soát và cần khám lại.

Đang lên cơn hen có tập thể dục được không?

Không, khi đang có triệu chứng hen hoặc hen nặng lên trong những ngày gần đây, bạn nên nghỉ tập. Hãy xử trí theo kế hoạch hành động hen bác sĩ đã lập và dùng thuốc theo chỉ định. Chỉ quay lại tập nhẹ khi triệu chứng đã ổn định. Nếu khó thở không đỡ sau khi dùng thuốc cắt cơn, gọi 115 ngay.

Trẻ bị hen suyễn có nên tập thể dục không?

Có, trẻ bị hen vẫn nên vận động và chơi thể thao như các bạn cùng tuổi khi hen được kiểm soát. Hãy cho thầy cô, huấn luyện viên biết trẻ bị hen, để trẻ mang theo bình xịt cắt cơn và được nghỉ khi cần. Nếu trẻ thường ho, khò khè khi chạy nhảy, hãy đưa trẻ đi khám để bác sĩ điều chỉnh điều trị.

Nguồn tham khảo

Bài viết do Sức Khỏe AI biên soạn từ các khuyến nghị trên, chỉ nhằm cung cấp thông tin. Người có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu hoặc thay đổi chế độ tập.

Tìm hiểu thuốc thường dùng

Một số hoạt chất có chỉ định liên quan tới hen suyễn. Thông tin để tham khảo; chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

SuckhoeAI - Bản thử nghiệm