BMI bao nhiêu là thừa cân, béo phì ở người Việt?
Chỉ số khối cơ thể BMI bằng cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m). Người châu Á, trong đó có người Việt, dễ tích mỡ bụng và mắc tiểu đường, tim mạch ở mức BMI thấp hơn người phương Tây, nên thường dùng ngưỡng riêng: BMI từ 23 trở lên là thừa cân, từ 25 trở lên là béo phì. Ví dụ người cao 1,60 m nặng 64 kg có BMI 25.
Vòng eo cũng quan trọng không kém: nam từ 90 cm, nữ từ 80 cm trở lên là béo bụng, kể cả khi BMI còn bình thường. Mỡ bụng là loại mỡ liên quan nhiều nhất tới bệnh chuyển hóa, và cũng là loại giảm rõ khi tập đều.
Tập thể dục có giúp giảm cân không?
Có, nhưng cần kỳ vọng đúng. Nếu chỉ tập mà không thay đổi ăn uống, cân nặng thường giảm ít, vì một buổi đi bộ 30 phút chỉ đốt khoảng 100–200 kcal, tương đương một chén cơm hoặc một ly trà sữa nhỏ. Giảm cân nhiều chủ yếu nhờ ăn uống hợp lý; tập luyện làm phần còn lại.
Phần còn lại đó rất quan trọng: tập luyện giúp giảm mỡ bụng ngay cả khi cân giảm chậm, giữ cơ bắp trong lúc ăn kiêng, cải thiện huyết áp, đường huyết, mỡ máu và tâm trạng. Đặc biệt, những người giữ được cân lâu dài sau giảm cân hầu hết đều vận động đều đặn. Giảm 5–10% cân nặng đã đủ mang lại lợi ích rõ cho sức khỏe.
Người béo phì, thừa cân nên tập bao nhiêu phút mỗi tuần?
Hướng dẫn của WHO (2020) khuyên người trưởng thành vận động 150–300 phút mỗi tuần ở mức vừa phải. Để giảm cân và đặc biệt để giữ cân sau khi giảm, nhiều chuyên gia khuyên hướng tới phần trên của khoảng này, khoảng 200–300 phút mỗi tuần. Đây là đích dài hạn, không phải điểm bắt đầu.
Ngoài các buổi tập, lượng vận động lặt vặt trong ngày cũng đốt năng lượng đáng kể. Nhiều người Việt ngồi văn phòng 8 tiếng rồi đi xe máy cả quãng đường ngắn, nên tổng số bước mỗi ngày rất thấp. Đi bộ ra chợ, gửi xe xa hơn một chút, đi cầu thang thay thang máy, đứng dậy khi nghe điện thoại: những thay đổi nhỏ này cộng lại có thể thêm vài nghìn bước mỗi ngày.
- Sức bền: bắt đầu từ 10–15 phút mỗi lần, tăng dần tới 150 phút rồi 200–300 phút mỗi tuần.
- Sức mạnh: ít nhất 2 buổi mỗi tuần để giữ và tăng cơ, nhất là khi đang ăn giảm.
- Vận động thường ngày: đi bộ thay xe máy cho quãng ngắn, đi cầu thang, đứng dậy đi lại sau mỗi 30–60 phút ngồi.
Người béo nên tập gì để giảm cân mà không đau gối?
Khi cơ thể còn nặng, khớp gối, cổ chân và lưng chịu tải lớn. Vì vậy giai đoạn đầu nên chọn các bài ít va đập, rồi mới tăng dần. Bơi và đi bộ dưới nước rất phù hợp vì nước đỡ bớt trọng lượng cơ thể. Đạp xe (xe đạp thường hoặc xe đạp tại chỗ) cũng nhẹ nhàng cho khớp.
Đi bộ nhanh là cách dễ và rẻ nhất; chọn mặt đường bằng phẳng như đường công viên, mang giày có đệm tốt. Nhảy dân vũ, aerobic nhịp chậm ở công viên giúp vui và dễ duy trì. Nên tạm tránh chạy bộ đường dài, nhảy dây và các bài bật nhảy cho đến khi cơ chân khỏe hơn và cân nặng đã giảm.
Tập sức mạnh có thể làm tại nhà với ghế, dây kháng lực hoặc chai nước. Cơ đùi khỏe giúp bảo vệ khớp gối, giảm đau gối khi đi bộ.
- Ít va đập: bơi, đi bộ dưới nước, đạp xe, đi bộ nhanh, máy tập elip.
- Sức mạnh tại nhà: đứng lên ngồi xuống ghế, chống đẩy tường, kéo dây kháng lực, nâng hông, nâng chân khi nằm.
- Linh hoạt và thăng bằng: yoga nhẹ, dưỡng sinh, thái cực quyền, giãn cơ cuối buổi.
Bắt đầu tập giảm cân cho người mới: lộ trình 8 tuần
Mỗi lần chỉ tăng một yếu tố: thời gian, số buổi hoặc độ nặng. Mức vừa phải là thở nhanh hơn, ra mồ hôi nhẹ nhưng vẫn nói được câu ngắn, khoảng 3–5 trên thang gắng sức 10. Không cần tập đến kiệt sức; tập vừa sức mà đều đặn mới là chìa khóa. Sức Khỏe AI có thể lập miễn phí lịch tập 7 ngày theo tuổi, giới tính và cân nặng của bạn.
- Tuần 1–2: đi bộ 10–15 phút mỗi ngày (có thể chia 2 lần), 1 buổi tập với ghế 4–5 động tác.
- Tuần 3–4: đi bộ 20–25 phút, 5 ngày; sức mạnh 2 buổi.
- Tuần 5–6: đạt 150 phút mỗi tuần; thêm bơi hoặc đạp xe 1 buổi.
- Tuần 7–8 trở đi: tăng dần tới 200–300 phút mỗi tuần; sức mạnh 2–3 buổi, tăng hiệp hoặc dây nặng hơn.
Lưu ý an toàn khi tập cho người béo phì
Người béo phì dễ bị nóng và mất nước hơn, nhất là trong khí hậu nóng ẩm. Hãy tập sáng sớm hoặc chiều mát, tránh nắng gắt 10–15 giờ, mặc đồ thoáng, uống nước trước, trong và sau tập. Không mặc áo mưa hay quấn nilon để “đổ mồ hôi giảm cân”: cách này chỉ làm mất nước, không giảm mỡ, và có thể gây say nắng.
Nếu có bệnh tim, tiểu đường, tăng huyết áp, ngưng thở khi ngủ hoặc đau khớp nhiều, hãy hỏi bác sĩ trước khi tăng cường độ. Đau nhức cơ nhẹ 1–2 ngày sau tập là bình thường; đau khớp kéo dài, sưng hoặc đau nhói là dấu hiệu cần giảm tải.
- Mang giày có đệm, đúng cỡ; thoa phấn hoặc kem chống hăm ở vùng hay cọ xát.
- Khởi động 5–10 phút, thả lỏng và giãn cơ cuối buổi.
- Theo dõi vòng eo và sức bền, không chỉ nhìn số cân.
- Nếu đang dùng thuốc giảm cân hoặc ăn kiêng rất ít năng lượng, hãy hỏi bác sĩ về mức tập phù hợp và chú ý dấu hiệu chóng mặt, mệt lả.
- Ngủ đủ 7–8 tiếng: thiếu ngủ làm tăng cảm giác thèm ăn và khiến khó duy trì lịch tập.
Khi nào phải dừng tập và đi khám?
Dừng tập ngay và liên hệ bác sĩ (gọi 115 nếu triệu chứng nặng) khi có:
- Đau, tức hoặc nặng ngực, đau lan ra tay, hàm, cổ hoặc lưng (gọi 115 nếu không hết sau vài phút nghỉ)
- Khó thở nhiều hơn hẳn bình thường hoặc không đỡ khi nghỉ
- Chóng mặt, choáng váng, cảm giác sắp ngất
- Tim đập rất nhanh, dồn dập hoặc không đều
- Dấu hiệu say nóng: đau đầu, buồn nôn, da nóng đỏ, lú lẫn (vào chỗ mát, uống nước; gọi 115 nếu lơ mơ)
- Đau khớp nhói, sưng khớp hoặc đau không đỡ sau khi nghỉ
Tuần tập mẫu cho người mới bắt đầu
Ví dụ một tuần tập cân đối. Hãy điều chỉnh theo sức khỏe, triệu chứng và lời khuyên của bác sĩ, hoặc để Sức Khỏe AI lập lịch theo tuổi và thể trạng của bạn.
| Ngày | Hoạt động | Thời gian | Cường độ |
|---|---|---|---|
| Thứ 2 | Đi bộ nhanh ở công viên (có thể chia 2 lần sáng và chiều) | 30 phút | Vừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn; 3–5/10) |
| Thứ 3 | Tập với ghế và dây kháng lực: đứng lên ngồi xuống, chống đẩy tường, kéo dây, nâng hông | 25 phút | Vừa phải (3–5/10) |
| Thứ 4 | Bơi, đi bộ dưới nước hoặc đạp xe tại chỗ | 30 phút | Vừa phải (3–5/10) |
| Thứ 5 | Đi bộ nhanh + giãn cơ | 30 phút | Vừa phải (3–5/10) |
| Thứ 6 | Tập sức mạnh toàn thân + đi bộ 10 phút | 35 phút | Vừa phải (3–5/10) |
| Thứ 7 | Nhảy dân vũ, aerobic nhịp chậm hoặc đạp xe dã ngoại | 40 phút | Vừa phải (3–5/10) |
| Chủ nhật | Nghỉ chủ động: đi dạo, yoga nhẹ, giãn cơ | 20 phút | Nhẹ (2–3/10) |






