Người bị loãng xương có nên tập thể dục không?
Có, và nên tập đều. Nhiều người nghĩ xương đã giòn thì nên nằm nghỉ cho an toàn, nhưng ít vận động làm xương mất chất nhanh hơn, cơ yếu đi và dễ té ngã. Xương là mô sống, nó phản ứng với lực tác động: khi cơ kéo lên xương và khi bước chân chạm đất, xương nhận tín hiệu để duy trì độ chắc.
Theo đồng thuận năm 2022 của Royal Osteoporosis Society, lợi ích của tập luyện vượt xa nguy cơ ở hầu hết người loãng xương, kể cả người đã từng gãy xương. Tập luyện không thay được thuốc điều trị loãng xương khi bác sĩ đã chỉ định, nhưng là phần không thể thiếu, cùng với ăn đủ đạm, canxi, vitamin D và không hút thuốc.
Bài tập cho người loãng xương: ba nhóm cần có
Mục tiêu chung theo WHO (2020) là 150–300 phút vận động vừa phải mỗi tuần, cộng thêm các nhóm bài sau. Mỗi bài làm chậm, có kiểm soát, lưng giữ thẳng tự nhiên.
- Tăng sức cơ, 2–3 buổi mỗi tuần: ngồi đứng lên khỏi ghế, bước lên bậc thấp, đẩy tường, kéo dây kháng lực ra sau (chèo thuyền), nâng tạ tay nhẹ hoặc chai nước. Chọn mức nặng sao cho làm được khoảng 8–12 lần thì thấy mỏi.
- Tăng sức cơ lưng và tư thế: nằm sấp nâng nhẹ đầu và vai khỏi sàn, ép bả vai ra sau khi ngồi, thu cằm. Nhóm cơ duỗi lưng khỏe giúp giảm còng lưng và giảm nguy cơ xẹp đốt sống.
- Chịu lực và va chạm nhẹ, hầu hết các ngày: đi bộ nhanh, lên xuống cầu thang, nhón gót rồi thả gót xuống đất (khoảng 20–50 lần mỗi ngày). Người khỏe, chưa từng gãy đốt sống có thể tăng dần lên nhảy nhẹ tại chỗ hoặc chạy bộ chậm.
- Thăng bằng, ít nhất 2–3 buổi mỗi tuần: đứng một chân vịn ghế, đi trên một đường thẳng gót chạm mũi, thái cực quyền, dưỡng sinh. Thái cực quyền có bằng chứng tốt về giảm té ngã ở người cao tuổi.
Loãng xương kiêng động tác gì để bảo vệ cột sống?
Đốt sống ngực và thắt lưng là nơi hay bị gãy xẹp ở người loãng xương, thường do cúi gập người khi đang mang vác hoặc xoay vặn mạnh. Royal Osteoporosis Society không cấm hẳn việc cúi người trong sinh hoạt, nhưng khuyên di chuyển có ý thức: cúi bằng khớp háng và gối, giữ lưng thẳng.
- Gập bụng (sit-up, crunch) và cúi gập chạm ngón chân: thay bằng cầu mông, chim-chó (bird dog), plank tựa tường.
- Bê vác nặng khi lưng cong: ngồi xuống bằng gối, ôm vật sát người, đứng lên bằng chân. Chia nhỏ bao gạo, thùng nước thay vì bê một lần.
- Xoay vặn thân người hết tầm hoặc xoay mạnh khi đang mang vật: xoay cả người bằng bước chân.
- Các tư thế yoga gập sâu hoặc vặn xoắn mạnh (như gập người ra trước khi ngồi, cái cày): chọn tư thế giữ lưng thẳng.
- Nhảy cao, chạy nhảy trên nền cứng nếu đã gãy xẹp đốt sống hoặc đang đau lưng: dùng đi bộ nhanh và nhón gót thay thế.
- Tránh để người khác bẻ lưng, bẻ cổ hoặc đấm lưng mạnh, vì xương loãng có thể gãy với lực không lớn.
Làm việc nhà thế nào để không gãy xẹp đốt sống?
Nhiều ca gãy xẹp đốt sống không xảy ra khi tập thể dục mà khi làm những việc quen thuộc: cúi xuống bê chậu quần áo, ngồi xổm giặt đồ rồi đứng bật dậy, quét nhà, lau nhà khom lưng cả tiếng, hay bế cháu từ dưới sàn lên. Thay đổi một chút cách làm giúp bảo vệ cột sống mỗi ngày.
- Nhặt đồ dưới sàn: bước sát lại, khuỵu gối và gập ở háng, giữ lưng thẳng, có thể vịn ghế hoặc quỳ một gối.
- Giặt đồ, nhặt rau: ngồi ghế đẩu cao hoặc đặt chậu lên bàn thay vì ngồi xổm lâu.
- Quét nhà, lau nhà: dùng chổi và cây lau cán dài, đứng thẳng người, lùi bằng bước chân.
- Bế cháu, xách đồ đi chợ: ôm sát người, chia đều hai tay, tránh xoay người khi đang mang vật.
- Ho, hắt hơi: hơi ngả người ra sau hoặc chống tay lên đùi thay vì gập người mạnh ra trước.
Phòng té ngã cho người cao tuổi bị loãng xương
Phần lớn gãy cổ xương đùi và gãy cổ tay ở người loãng xương xảy ra sau một cú ngã đơn giản trong nhà. Vì vậy tập thăng bằng và làm cho nhà an toàn quan trọng không kém tập sức cơ.
- Tập thăng bằng cạnh bàn bếp hoặc lưng ghế chắc, tăng độ khó dần: đứng hai chân sát nhau, rồi chân trước chân sau, rồi một chân.
- Nhà vệ sinh lắp tay vịn, dùng thảm chống trơn; không để dây điện, đồ đạc trên lối đi; bật đèn ngủ ban đêm.
- Mang dép có đế bám, tránh dép lê trên nền gạch ướt.
- Đứng dậy từ từ sau khi nằm hoặc ngồi lâu để tránh chóng mặt, nhất là khi đang dùng thuốc huyết áp.
- Kiểm tra mắt định kỳ và hỏi bác sĩ nếu thuốc đang dùng gây buồn ngủ hoặc chóng mặt.
Tập thế nào để vừa sức và tăng dần an toàn?
Hãy bắt đầu thấp và tăng chậm, mỗi tuần chỉ thêm một chút về thời gian hoặc số lần. Cường độ phù hợp với phần lớn người loãng xương là vừa phải: thở nhanh hơn nhưng vẫn nói được câu ngắn, mức gắng sức khoảng 3–5/10. Với bài sức cơ, lần cuối của mỗi hiệp nên thấy khó nhưng vẫn giữ được tư thế đúng.
Tuần 1–2 có thể đi bộ 10–15 phút mỗi ngày, tập 3–4 bài sức cơ với 1 hiệp, tập thăng bằng 5 phút. Từ tuần 3–6 tăng lên 2 hiệp, thêm nhón gót thả gót và đi bộ 20–30 phút. Nếu đau lưng nhiều hơn kéo dài quá 24 giờ, hãy quay lại mức trước đó.
Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, Sức Khỏe AI có thể lập miễn phí lịch tập 7 ngày phù hợp tuổi và tình trạng xương của bạn. Người từng gãy xẹp đốt sống nên được chuyên viên vật lý trị liệu hướng dẫn trực tiếp vài buổi đầu.
Khi nào phải dừng tập và đi khám?
Dừng tập ngay và liên hệ bác sĩ (gọi 115 nếu triệu chứng nặng) khi có:
- Đau lưng đột ngột, dữ dội, nhất là sau khi cúi, ho, hắt hơi hoặc bê vật (có thể gãy xẹp đốt sống)
- Bị ngã và sau đó đau háng, đau cổ tay hoặc không đứng lên được: không cố tập tiếp, đi khám ngay
- Chóng mặt, choáng váng, mất thăng bằng bất thường khi tập
- Tê yếu tay chân mới xuất hiện
- Đau ngực, khó thở nhiều hoặc ngất: dừng ngay và gọi 115
Tuần tập mẫu cho người mới bắt đầu
Ví dụ một tuần tập cân đối. Hãy điều chỉnh theo sức khỏe, triệu chứng và lời khuyên của bác sĩ, hoặc để Sức Khỏe AI lập lịch theo tuổi và thể trạng của bạn.
| Ngày | Hoạt động | Thời gian | Cường độ |
|---|---|---|---|
| Thứ 2 | Bài sức cơ: ngồi đứng lên khỏi ghế, đẩy tường, kéo dây kháng lực, nằm sấp nâng vai + 5 phút thăng bằng | 30 phút | Vừa (gắng sức 3–5/10) |
| Thứ 3 | Đi bộ nhanh ở công viên + 20 lần nhón gót thả gót | 25 phút | Vừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn) |
| Thứ 4 | Thái cực quyền hoặc dưỡng sinh | 30 phút | Nhẹ đến vừa |
| Thứ 5 | Bài sức cơ như thứ 2 + bước lên bậc thấp | 30 phút | Vừa (gắng sức 3–5/10) |
| Thứ 6 | Đi bộ nhanh + 10 phút bài thăng bằng cạnh bàn bếp | 30 phút | Vừa phải |
| Thứ 7 | Bài sức cơ nhẹ + đi bộ hoặc lên xuống cầu thang có tay vịn | 30 phút | Vừa (gắng sức 3–5/10) |
| Chủ nhật | Nghỉ, đi dạo nhẹ, giãn cơ ngực và thu cằm | 15 phút | Rất nhẹ |






