Viêm khớp dạng thấp nên tập gì? Hướng dẫn tập luyện an toàn cả lúc ổn định và đợt cấp

Viêm khớp dạng thấp nên tập gì và có nên tập không là băn khoăn của nhiều người bệnh, vì khớp vốn đã sưng đau. Theo khuyến nghị của EULAR (Liên đoàn Thấp khớp học châu Âu), người viêm khớp dạng thấp nên tập luyện đều đặn như một phần của điều trị: tập sức bền, tăng sức cơ, giữ độ linh hoạt và thăng bằng.

Bài viết giúp bạn biết nên tập bài nào, tập bao nhiêu, cần điều chỉnh gì khi bệnh đang bùng phát và khi nào phải dừng lại để đi khám. Tập luyện không thay được thuốc điều trị do bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp kê, mà giúp thuốc phát huy hiệu quả trong sinh hoạt hằng ngày.

Cập nhật · Nội dung tham khảo, không thay thế chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ

Viêm khớp dạng thấp có nên tập thể dục không?

Có. Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn, hệ miễn dịch tấn công màng hoạt dịch của khớp, thường ở các khớp nhỏ bàn tay, cổ tay, bàn chân và cả gối, vai. Khi đau, người bệnh có xu hướng ít cử động, khiến khớp cứng lại, cơ teo đi và sức khỏe tim mạch giảm. Người viêm khớp dạng thấp vốn có nguy cơ bệnh tim mạch cao hơn người cùng tuổi, nên vận động càng quan trọng.

Các nghiên cứu được EULAR tổng hợp cho thấy tập luyện vừa phải, đều đặn giúp giảm mệt mỏi, cải thiện chức năng, giữ sức cơ và tâm trạng, mà không làm bệnh nặng thêm ở người đang được điều trị ổn định. Tập đúng cách không làm khớp hỏng nhanh hơn.

Người viêm khớp dạng thấp nên tập bao nhiêu?

EULAR khuyên người viêm khớp hướng tới cùng mục tiêu hoạt động thể lực như người trưởng thành nói chung theo WHO (2020), điều chỉnh theo tình trạng khớp từng giai đoạn.

  • Sức bền: dần đạt 150 phút mỗi tuần ở mức vừa phải (thở nhanh hơn nhưng vẫn nói được câu ngắn), chia nhỏ thành các buổi 10–30 phút.
  • Tăng sức cơ: 2 buổi mỗi tuần cho các nhóm cơ lớn, dùng dây kháng lực, tạ nhẹ hoặc trọng lượng cơ thể.
  • Tầm vận động và độ linh hoạt: mỗi ngày, đưa từng khớp qua hết tầm cử động thoải mái, nhất là bàn tay, cổ tay, vai.
  • Thăng bằng: 2–3 lần mỗi tuần, nhất là khi khớp cổ chân, bàn chân bị ảnh hưởng.

Bài tập cho người viêm khớp dạng thấp tại nhà

Làm chậm, nhẹ nhàng, không giật. Mỗi động tác 5–10 lần, tăng dần khi thấy dễ. Tập sau khi tắm nước ấm buổi sáng hoặc vào giờ khớp thường đỡ cứng nhất trong ngày.

  • Nắm mở bàn tay: nắm nhẹ thành nắm đấm rồi xòe hết các ngón. Không nắm quá chặt.
  • Chạm đầu ngón: lần lượt chạm đầu ngón cái vào đầu từng ngón còn lại, tạo hình chữ O.
  • Gập duỗi và xoay cổ tay: đặt cẳng tay lên bàn, nhẹ nhàng gập lên xuống rồi xoay cổ tay theo vòng tròn.
  • Bò ngón tay lên tường: đứng đối diện tường, dùng ngón tay “bò” lên cao đến tầm thoải mái để giữ tầm vận động vai.
  • Ngồi đứng lên khỏi ghế và duỗi gối khi ngồi: giữ sức cơ đùi, giúp tự đứng dậy, đi vệ sinh, lên xuống bậc thềm dễ hơn.
  • Kéo dây kháng lực: tập tay, vai và lưng với lực nhẹ, cầm dây bằng cả lòng bàn tay thay vì bóp chặt bằng ngón.
  • Sức bền ít va đập: đi bộ, đạp xe tại chỗ, bơi hoặc tập dưới nước ấm (thủy liệu pháp), thái cực quyền, dưỡng sinh.

Viêm khớp dạng thấp đợt cấp có nên tập không?

Khi bệnh bùng phát, khớp sưng, nóng, đau nhiều và mệt mỏi rõ rệt, nguyên tắc là để khớp đang viêm được nghỉ, nhưng không bất động hoàn toàn. Hãy cử động nhẹ nhàng từng khớp qua tầm vận động không gây đau, 1–2 lần mỗi ngày, để khớp không bị cứng và dính.

Trong đợt cấp, tạm ngừng bài tăng sức cơ có tạ và bài chịu lực trên khớp đang sưng. Vẫn có thể tập nhẹ các khớp không bị viêm, đi lại trong nhà hoặc tập thở. Khi đợt cấp lắng xuống, quay lại tập ở mức khoảng một nửa lúc trước rồi tăng dần trong 1–2 tuần. Nếu đợt cấp kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên, hãy báo bác sĩ để điều chỉnh điều trị.

Bắt đầu và tăng dần trong 6–8 tuần đầu

Người viêm khớp dạng thấp nên bắt đầu thấp hơn sức mình một chút và tăng chậm, vì bệnh có ngày tốt ngày xấu. Mỗi tuần chỉ tăng một thứ: thời gian, số lần hoặc mức nặng.

  • Tuần 1–2: bài tầm vận động khớp mỗi ngày, đi bộ hoặc đạp xe tại chỗ 10 phút, 3–4 bài sức cơ nhẹ với 1 hiệp, cách ngày.
  • Tuần 3–4: đi bộ hoặc bơi 15–20 phút, tăng bài sức cơ lên 2 hiệp, thêm vài phút tập thăng bằng.
  • Tuần 5–6: thêm dây kháng lực mạnh hơn một chút, thử một lớp dưỡng sinh, thái cực quyền hoặc tập dưới nước.
  • Tuần 7–8: hướng tới 20–30 phút sức bền hầu hết các ngày và 2 buổi sức cơ mỗi tuần.
  • Ghi lại số khớp sưng đau, thời gian cứng khớp buổi sáng và mức mệt để đem theo khi tái khám.

Tập đến mức nào là vừa? Quy tắc đau và mệt

Mức gắng sức phù hợp là khoảng 3–5/10. Đau tăng nhẹ, không quá 3/10, và hết trong vòng 24 giờ là chấp nhận được. Nếu sau buổi tập khớp sưng thêm, đau kéo dài hơn 1–2 giờ một cách rõ rệt hoặc sáng hôm sau cứng khớp lâu hơn thường ngày, hãy giảm khối lượng lần sau.

Mệt mỏi là triệu chứng thường gặp của bệnh. Chia nhỏ buổi tập, xen kẽ ngày nặng ngày nhẹ và ưu tiên những bài bạn thấy thích. Nếu cần một lịch có sẵn để bắt đầu, Sức Khỏe AI có thể lập miễn phí lịch tập 7 ngày theo tuổi và tình trạng của bạn.

Viêm khớp dạng thấp cần tránh động tác gì?

Mục tiêu là giảm lực xoắn và lực ép lên các khớp nhỏ, nhất là khi khớp đã biến dạng.

  • Chống đẩy trên bàn tay, plank chống tay, các tư thế yoga dồn sức nặng lên cổ tay: thay bằng đẩy tường hoặc chống trên cẳng tay.
  • Bóp, vặn mạnh bằng ngón tay (vắt khăn, mở nắp chai chặt): dùng dụng cụ hỗ trợ, dùng cả bàn tay hoặc hai tay.
  • Chạy nhảy, nhảy dây trên nền cứng khi khớp gối, cổ chân, bàn chân đang viêm: thay bằng đạp xe hoặc bơi.
  • Kéo giãn cố quá tầm hoặc để người khác nắn, bẻ khớp đang sưng.
  • Người có tổn thương cột sống cổ do bệnh lâu năm không nên tập cúi ngửa, xoay cổ mạnh khi chưa hỏi bác sĩ.

Khi nào phải dừng tập và đi khám?

Dừng tập ngay và liên hệ bác sĩ (gọi 115 nếu triệu chứng nặng) khi có:

  • Một khớp đột ngột sưng, nóng, đỏ nhiều hơn hẳn các khớp khác, nhất là kèm sốt (cần loại trừ nhiễm khuẩn khớp)
  • Sốt, ớn lạnh hoặc nhiễm trùng khi đang dùng thuốc ức chế miễn dịch
  • Tê bì, yếu tay chân, đau cổ lan xuống tay hoặc khó đi lại mới xuất hiện
  • Đau tăng rõ và không giảm sau 24 giờ, hoặc khớp mất khả năng cử động
  • Đau ngực, khó thở nhiều, choáng váng hoặc ngất: dừng ngay và gọi 115

Tuần tập mẫu cho người mới bắt đầu

Ví dụ một tuần tập cân đối. Hãy điều chỉnh theo sức khỏe, triệu chứng và lời khuyên của bác sĩ, hoặc để Sức Khỏe AI lập lịch theo tuổi và thể trạng của bạn.

NgàyHoạt độngThời gianCường độ
Thứ 2Tắm nước ấm + bài bàn tay, cổ tay, vai + đi bộ nhẹ25 phútNhẹ (gắng sức 2–3/10)
Thứ 3Bài sức cơ với dây kháng lực + ngồi đứng lên khỏi ghế25 phútVừa (gắng sức 3–5/10)
Thứ 4Bơi hoặc tập dưới nước ấm, hoặc đạp xe tại chỗ30 phútVừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn)
Thứ 5Nghỉ tích cực: bài tầm vận động khớp và tập thở15 phútRất nhẹ
Thứ 6Bài sức cơ như thứ 3 + bài thăng bằng25 phútVừa (gắng sức 3–5/10)
Thứ 7Thái cực quyền, dưỡng sinh hoặc đi bộ công viên30 phútNhẹ đến vừa
Chủ nhậtNghỉ, cử động nhẹ các khớp buổi sáng10 phútRất nhẹ

Lịch tập 7 ngày cho người viêm khớp dạng thấp theo độ tuổi

Chọn lịch theo nhóm tuổi và giới tính. Mỗi lịch ghi rõ các buổi trong tuần, số phút tập và lưu ý an toàn; bạn có thể áp dụng miễn phí và chỉnh lại theo thời gian của mình.

Video bài tập cho người viêm khớp dạng thấp

Xem tất cả 191 video bài tập cho người viêm khớp dạng thấp

Câu hỏi thường gặp

Viêm khớp dạng thấp có nên bơi không?

Có, bơi và tập trong nước rất phù hợp với người viêm khớp dạng thấp. Nước nâng đỡ cơ thể nên khớp ít chịu lực, trong khi cơ vẫn được tập. Nước ấm khoảng 30–34 độ C còn giúp đỡ cứng khớp. Nếu ngón tay, vai đau, có thể đi bộ dưới nước hoặc dùng phao thay vì bơi sải.

Cứng khớp buổi sáng thì nên làm gì?

Hãy khởi động khớp nhẹ nhàng thay vì nằm im chờ hết cứng. Tắm hoặc ngâm tay chân trong nước ấm, sau đó làm các động tác nắm mở bàn tay, xoay cổ tay, co duỗi gối ngay trên giường. Cứng khớp buổi sáng kéo dài trên một giờ thường là dấu hiệu bệnh đang hoạt động, nên báo bác sĩ điều trị.

Viêm khớp dạng thấp có tập yoga được không?

Được, yoga nhẹ nhàng giúp linh hoạt khớp, thăng bằng và thư giãn. Cần tránh các tư thế dồn sức nặng lên cổ tay như chó úp mặt, plank chống tay, và tư thế đứng bằng đầu. Chọn lớp cho người mới, dùng gạch, gối để đỡ, tập trên cẳng tay thay vì bàn tay. Báo trước với giáo viên về khớp bị ảnh hưởng.

Tập tạ có làm viêm khớp dạng thấp nặng hơn không?

Không, tập tăng sức cơ vừa sức không làm bệnh nặng hơn ở người đã được kiểm soát bệnh, và EULAR khuyến khích loại bài tập này. Hãy dùng tạ nhẹ, dây kháng lực, cầm bằng cả bàn tay và tăng dần. Tạm ngừng tập tạ cho các khớp đang sưng nóng trong đợt cấp, chỉ giữ tầm vận động nhẹ cho các khớp đó.

Đang dùng thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp có tập được không?

Được, hầu hết người đang dùng thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp đều có thể tập luyện. Một số thuốc làm giảm sức đề kháng, nên tránh tập khi đang sốt hay nhiễm trùng, giữ vệ sinh ở hồ bơi, phòng tập. Người dùng corticoid lâu ngày dễ loãng xương, nên ưu tiên thêm bài chịu lực và thăng bằng, hỏi bác sĩ khi có thắc mắc.

Bao lâu thì thấy tập luyện có tác dụng?

Thường sau khoảng 6–12 tuần tập đều, người bệnh thấy bớt mệt, cử động dễ hơn và tự làm được nhiều việc hơn. Sức cơ và sức bền cải thiện từ từ, cần duy trì lâu dài. Kết quả tốt nhất khi tập luyện đi cùng điều trị thuốc đầy đủ, ngủ đủ, không hút thuốc và giữ cân nặng hợp lý.

Nguồn tham khảo

Bài viết do Sức Khỏe AI biên soạn từ các khuyến nghị trên, chỉ nhằm cung cấp thông tin. Người có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu hoặc thay đổi chế độ tập.

Tìm hiểu thuốc thường dùng

Một số hoạt chất có chỉ định liên quan tới viêm khớp dạng thấp. Thông tin để tham khảo; chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

SuckhoeAI - Bản thử nghiệm