Viêm khớp dạng thấp có nên tập thể dục không?
Có. Viêm khớp dạng thấp là bệnh tự miễn, hệ miễn dịch tấn công màng hoạt dịch của khớp, thường ở các khớp nhỏ bàn tay, cổ tay, bàn chân và cả gối, vai. Khi đau, người bệnh có xu hướng ít cử động, khiến khớp cứng lại, cơ teo đi và sức khỏe tim mạch giảm. Người viêm khớp dạng thấp vốn có nguy cơ bệnh tim mạch cao hơn người cùng tuổi, nên vận động càng quan trọng.
Các nghiên cứu được EULAR tổng hợp cho thấy tập luyện vừa phải, đều đặn giúp giảm mệt mỏi, cải thiện chức năng, giữ sức cơ và tâm trạng, mà không làm bệnh nặng thêm ở người đang được điều trị ổn định. Tập đúng cách không làm khớp hỏng nhanh hơn.
Người viêm khớp dạng thấp nên tập bao nhiêu?
EULAR khuyên người viêm khớp hướng tới cùng mục tiêu hoạt động thể lực như người trưởng thành nói chung theo WHO (2020), điều chỉnh theo tình trạng khớp từng giai đoạn.
- Sức bền: dần đạt 150 phút mỗi tuần ở mức vừa phải (thở nhanh hơn nhưng vẫn nói được câu ngắn), chia nhỏ thành các buổi 10–30 phút.
- Tăng sức cơ: 2 buổi mỗi tuần cho các nhóm cơ lớn, dùng dây kháng lực, tạ nhẹ hoặc trọng lượng cơ thể.
- Tầm vận động và độ linh hoạt: mỗi ngày, đưa từng khớp qua hết tầm cử động thoải mái, nhất là bàn tay, cổ tay, vai.
- Thăng bằng: 2–3 lần mỗi tuần, nhất là khi khớp cổ chân, bàn chân bị ảnh hưởng.
Bài tập cho người viêm khớp dạng thấp tại nhà
Làm chậm, nhẹ nhàng, không giật. Mỗi động tác 5–10 lần, tăng dần khi thấy dễ. Tập sau khi tắm nước ấm buổi sáng hoặc vào giờ khớp thường đỡ cứng nhất trong ngày.
- Nắm mở bàn tay: nắm nhẹ thành nắm đấm rồi xòe hết các ngón. Không nắm quá chặt.
- Chạm đầu ngón: lần lượt chạm đầu ngón cái vào đầu từng ngón còn lại, tạo hình chữ O.
- Gập duỗi và xoay cổ tay: đặt cẳng tay lên bàn, nhẹ nhàng gập lên xuống rồi xoay cổ tay theo vòng tròn.
- Bò ngón tay lên tường: đứng đối diện tường, dùng ngón tay “bò” lên cao đến tầm thoải mái để giữ tầm vận động vai.
- Ngồi đứng lên khỏi ghế và duỗi gối khi ngồi: giữ sức cơ đùi, giúp tự đứng dậy, đi vệ sinh, lên xuống bậc thềm dễ hơn.
- Kéo dây kháng lực: tập tay, vai và lưng với lực nhẹ, cầm dây bằng cả lòng bàn tay thay vì bóp chặt bằng ngón.
- Sức bền ít va đập: đi bộ, đạp xe tại chỗ, bơi hoặc tập dưới nước ấm (thủy liệu pháp), thái cực quyền, dưỡng sinh.
Viêm khớp dạng thấp đợt cấp có nên tập không?
Khi bệnh bùng phát, khớp sưng, nóng, đau nhiều và mệt mỏi rõ rệt, nguyên tắc là để khớp đang viêm được nghỉ, nhưng không bất động hoàn toàn. Hãy cử động nhẹ nhàng từng khớp qua tầm vận động không gây đau, 1–2 lần mỗi ngày, để khớp không bị cứng và dính.
Trong đợt cấp, tạm ngừng bài tăng sức cơ có tạ và bài chịu lực trên khớp đang sưng. Vẫn có thể tập nhẹ các khớp không bị viêm, đi lại trong nhà hoặc tập thở. Khi đợt cấp lắng xuống, quay lại tập ở mức khoảng một nửa lúc trước rồi tăng dần trong 1–2 tuần. Nếu đợt cấp kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên, hãy báo bác sĩ để điều chỉnh điều trị.
Bắt đầu và tăng dần trong 6–8 tuần đầu
Người viêm khớp dạng thấp nên bắt đầu thấp hơn sức mình một chút và tăng chậm, vì bệnh có ngày tốt ngày xấu. Mỗi tuần chỉ tăng một thứ: thời gian, số lần hoặc mức nặng.
- Tuần 1–2: bài tầm vận động khớp mỗi ngày, đi bộ hoặc đạp xe tại chỗ 10 phút, 3–4 bài sức cơ nhẹ với 1 hiệp, cách ngày.
- Tuần 3–4: đi bộ hoặc bơi 15–20 phút, tăng bài sức cơ lên 2 hiệp, thêm vài phút tập thăng bằng.
- Tuần 5–6: thêm dây kháng lực mạnh hơn một chút, thử một lớp dưỡng sinh, thái cực quyền hoặc tập dưới nước.
- Tuần 7–8: hướng tới 20–30 phút sức bền hầu hết các ngày và 2 buổi sức cơ mỗi tuần.
- Ghi lại số khớp sưng đau, thời gian cứng khớp buổi sáng và mức mệt để đem theo khi tái khám.
Tập đến mức nào là vừa? Quy tắc đau và mệt
Mức gắng sức phù hợp là khoảng 3–5/10. Đau tăng nhẹ, không quá 3/10, và hết trong vòng 24 giờ là chấp nhận được. Nếu sau buổi tập khớp sưng thêm, đau kéo dài hơn 1–2 giờ một cách rõ rệt hoặc sáng hôm sau cứng khớp lâu hơn thường ngày, hãy giảm khối lượng lần sau.
Mệt mỏi là triệu chứng thường gặp của bệnh. Chia nhỏ buổi tập, xen kẽ ngày nặng ngày nhẹ và ưu tiên những bài bạn thấy thích. Nếu cần một lịch có sẵn để bắt đầu, Sức Khỏe AI có thể lập miễn phí lịch tập 7 ngày theo tuổi và tình trạng của bạn.
Viêm khớp dạng thấp cần tránh động tác gì?
Mục tiêu là giảm lực xoắn và lực ép lên các khớp nhỏ, nhất là khi khớp đã biến dạng.
- Chống đẩy trên bàn tay, plank chống tay, các tư thế yoga dồn sức nặng lên cổ tay: thay bằng đẩy tường hoặc chống trên cẳng tay.
- Bóp, vặn mạnh bằng ngón tay (vắt khăn, mở nắp chai chặt): dùng dụng cụ hỗ trợ, dùng cả bàn tay hoặc hai tay.
- Chạy nhảy, nhảy dây trên nền cứng khi khớp gối, cổ chân, bàn chân đang viêm: thay bằng đạp xe hoặc bơi.
- Kéo giãn cố quá tầm hoặc để người khác nắn, bẻ khớp đang sưng.
- Người có tổn thương cột sống cổ do bệnh lâu năm không nên tập cúi ngửa, xoay cổ mạnh khi chưa hỏi bác sĩ.
Khi nào phải dừng tập và đi khám?
Dừng tập ngay và liên hệ bác sĩ (gọi 115 nếu triệu chứng nặng) khi có:
- Một khớp đột ngột sưng, nóng, đỏ nhiều hơn hẳn các khớp khác, nhất là kèm sốt (cần loại trừ nhiễm khuẩn khớp)
- Sốt, ớn lạnh hoặc nhiễm trùng khi đang dùng thuốc ức chế miễn dịch
- Tê bì, yếu tay chân, đau cổ lan xuống tay hoặc khó đi lại mới xuất hiện
- Đau tăng rõ và không giảm sau 24 giờ, hoặc khớp mất khả năng cử động
- Đau ngực, khó thở nhiều, choáng váng hoặc ngất: dừng ngay và gọi 115
Tuần tập mẫu cho người mới bắt đầu
Ví dụ một tuần tập cân đối. Hãy điều chỉnh theo sức khỏe, triệu chứng và lời khuyên của bác sĩ, hoặc để Sức Khỏe AI lập lịch theo tuổi và thể trạng của bạn.
| Ngày | Hoạt động | Thời gian | Cường độ |
|---|---|---|---|
| Thứ 2 | Tắm nước ấm + bài bàn tay, cổ tay, vai + đi bộ nhẹ | 25 phút | Nhẹ (gắng sức 2–3/10) |
| Thứ 3 | Bài sức cơ với dây kháng lực + ngồi đứng lên khỏi ghế | 25 phút | Vừa (gắng sức 3–5/10) |
| Thứ 4 | Bơi hoặc tập dưới nước ấm, hoặc đạp xe tại chỗ | 30 phút | Vừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn) |
| Thứ 5 | Nghỉ tích cực: bài tầm vận động khớp và tập thở | 15 phút | Rất nhẹ |
| Thứ 6 | Bài sức cơ như thứ 3 + bài thăng bằng | 25 phút | Vừa (gắng sức 3–5/10) |
| Thứ 7 | Thái cực quyền, dưỡng sinh hoặc đi bộ công viên | 30 phút | Nhẹ đến vừa |
| Chủ nhật | Nghỉ, cử động nhẹ các khớp buổi sáng | 10 phút | Rất nhẹ |






