Bệnh mạch vành tập thể dục được không?
Được. Các hướng dẫn của Hội Tim mạch châu Âu (ESC) năm 2020 về vận động ở người bệnh tim và của Hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) đều khuyến khích người bệnh mạch vành ổn định vận động đều, với mức tập được cá nhân hóa. Tim là một khối cơ; khi tập đều, cơ bắp dùng oxy tốt hơn nên các việc hằng ngày như leo cầu thang, xách đồ trở nên nhẹ nhàng hơn với tim.
Trước khi tăng mức tập, bác sĩ thường đánh giá nguy cơ bằng điện tim, siêu âm tim và có thể làm nghiệm pháp gắng sức. Kết quả này giúp xác định bạn được tập đến mức nào. Vận động không thay thế thuốc, đặt stent hay tái khám; nó đi cùng các biện pháp đó.
Sau đặt stent, nhồi máu cơ tim: bắt đầu bằng phục hồi chức năng tim mạch
Phục hồi chức năng tim mạch là chương trình tập luyện có theo dõi y tế, kèm hướng dẫn ăn uống, dùng thuốc, bỏ thuốc lá và hỗ trợ tâm lý. Đây là cách an toàn nhất để quay lại vận động sau nhồi máu cơ tim, đặt stent, mổ bắc cầu, mổ van tim, hoặc khi bị đau thắt ngực ổn định.
Trong chương trình, nhân viên y tế theo dõi điện tim, huyết áp khi bạn tập, chỉ cho bạn mức gắng sức phù hợp và những triệu chứng cần chú ý. Một số bệnh viện tim mạch lớn ở Việt Nam có đơn vị phục hồi chức năng tim mạch. Nếu chưa được giới thiệu, hãy hỏi bác sĩ tim mạch của bạn. Nếu không thể đến trung tâm, hãy xin bác sĩ một kế hoạch tập tại nhà cụ thể.
Ngay sau khi xuất viện, đa số người bệnh được khuyên đi bộ nhẹ trong nhà và quanh nhà, tăng dần mỗi ngày. Sau mổ bắc cầu, cần tuân theo giới hạn của bác sĩ phẫu thuật về nâng vật nặng và cử động tay để vết mổ xương ức lành tốt.
Người bệnh mạch vành nên tập bao nhiêu và nặng đến mức nào?
Mục tiêu lâu dài với nhiều người bệnh ổn định giống khuyến nghị của WHO năm 2020: ít nhất 150 phút vận động mức vừa phải mỗi tuần, cộng 2 buổi tập sức mạnh. Bạn có thể bắt đầu thấp hơn nhiều và mất vài tuần đến vài tháng mới đạt mức đó. Điều này hoàn toàn bình thường.
Hãy dùng “thử nghiệm nói chuyện”: ở mức vừa phải, bạn thở nhanh hơn nhưng vẫn nói được câu ngắn. Nếu không nói nổi, hãy đi chậm lại. Trên thang gắng sức từ 0 đến 10, người bệnh tim thường bắt đầu ở mức 2–3, sau đó tăng dần lên 3–5. Nhiều thuốc tim mạch, nhất là thuốc chẹn beta, làm nhịp tim chậm lại, nên vùng nhịp tim trên đồng hồ thông minh thường không chính xác với bạn. Nếu bác sĩ đã cho khoảng nhịp tim mục tiêu, hãy dùng khoảng đó.
- Tập đều hầu hết các ngày, không dồn nhiều vào một ngày.
- Các đợt ngắn 5–10 phút vẫn có ích và có thể lặp lại nhiều lần trong ngày.
- Tăng mỗi lần một yếu tố: thời gian trước, cường độ sau.
Người bệnh mạch vành nên tập bài gì?
Vận động sức bền là phần chính. Đi bộ ở công viên là cách bắt đầu đơn giản nhất. Đạp xe tại chỗ, bơi nhẹ (khi vết thương đã lành), dưỡng sinh và thái cực quyền đều là lựa chọn tốt.
Tập sức mạnh nhẹ giúp bạn nhấc đồ, đứng lên khỏi ghế dễ hơn. Dùng dây kháng lực hoặc trọng lượng cơ thể, mỗi động tác 10–15 lần, động tác chậm và đều, thở ra khi dùng lực. Tránh nín thở, rặn mạnh hoặc gồng cứng lâu như nâng tạ nặng, vì làm huyết áp tăng vọt.
- Khởi động 5–10 phút bằng đi chậm, đánh tay nhẹ để tim thích nghi dần.
- Thả lỏng 5–10 phút cuối buổi; không dừng đột ngột hay ngồi phịch xuống ngay sau khi gắng sức.
- Bài sức mạnh: ngồi đứng khỏi ghế, chống đẩy vào tường, kéo dây kháng lực, nhón gót, đá chân sang bên khi vịn ghế.
- Hạn chế các môn đối kháng, thi đấu căng thẳng hoặc bùng nổ đột ngột cho đến khi bác sĩ cho phép.
Đau ngực khi tập thể dục phải làm sao?
Nếu thấy đau, tức, nặng hoặc thắt ngực khi tập, hãy dừng ngay, ngồi nghỉ. Nếu bác sĩ đã kê thuốc nitroglycerin ngậm dưới lưỡi hoặc dạng xịt, hãy luôn mang theo khi tập và dùng đúng như bác sĩ đã hướng dẫn. Nếu cơn đau không đỡ sau khoảng 5 phút nghỉ, hoặc không đỡ sau khi dùng thuốc theo hướng dẫn, hãy gọi 115 ngay, không tự lái xe đến viện.
Không nên “cố thêm chút nữa” khi có triệu chứng. Cơn đau thắt ngực xuất hiện ở mức gắng sức thấp hơn trước, kéo dài hơn hoặc xảy ra cả lúc nghỉ là dấu hiệu bệnh có thể đang nặng lên, cần báo bác sĩ sớm.
Tập lúc nào trong ngày cho an toàn với tim?
Thời tiết ảnh hưởng nhiều đến tim. Mùa hè, tránh tập giữa trưa nắng gắt; chọn sáng sớm hoặc chiều mát, uống nước đều. Nếu bạn bị suy tim kèm theo hoặc bác sĩ dặn hạn chế dịch, hãy uống theo lượng bác sĩ cho phép. Mùa đông miền Bắc, không nên ra ngoài tập lúc trời còn rét đậm buổi sáng sớm, vì lạnh làm mạch máu co lại và dễ gây đau ngực; hãy đợi trời ấm hơn hoặc tập trong nhà, mặc đủ ấm.
Không tập ngay sau bữa ăn no, khi đang sốt, mệt bất thường hoặc mất ngủ. Hãy dùng thuốc đều theo đơn; tuyệt đối không tự ngừng thuốc chống kết tập tiểu cầu sau đặt stent. Sức Khỏe AI có thể giúp bạn lập miễn phí lịch tập 7 ngày nhẹ nhàng theo tuổi và bệnh mạch vành để duy trì sau giai đoạn phục hồi chức năng.
Khi nào phải dừng tập và đi khám?
Dừng tập ngay và liên hệ bác sĩ (gọi 115 nếu triệu chứng nặng) khi có:
- Đau, tức, nặng hoặc thắt ngực, có thể lan ra tay trái, cổ, hàm, lưng (dừng tập; không đỡ sau khoảng 5 phút nghỉ hoặc sau khi dùng thuốc theo hướng dẫn thì gọi 115)
- Khó thở nhiều bất thường, không đỡ khi nghỉ
- Chóng mặt, choáng váng, sắp ngất, vã mồ hôi lạnh
- Tim đập rất nhanh, đập loạn, hồi hộp không dứt
- Yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó (gọi 115 ngay)
- Buồn nôn, mệt lả bất thường trong hoặc sau khi tập
- Phù chân mới xuất hiện, tăng cân nhanh vài ký trong vài ngày, khó thở khi nằm
Tuần tập mẫu cho người mới bắt đầu
Ví dụ một tuần tập cân đối. Hãy điều chỉnh theo sức khỏe, triệu chứng và lời khuyên của bác sĩ, hoặc để Sức Khỏe AI lập lịch theo tuổi và thể trạng của bạn.
| Ngày | Hoạt động | Thời gian | Cường độ |
|---|---|---|---|
| Thứ 2 | Đi bộ ở công viên (khởi động 5 phút, đi đều, thả lỏng 5 phút) | 20–30 phút | Nhẹ đến vừa (gắng sức 2–4/10) |
| Thứ 3 | Tập sức mạnh nhẹ: ngồi đứng khỏi ghế, chống đẩy vào tường, kéo dây kháng lực (1 hiệp mỗi bài, thở ra khi dùng lực) | 15–20 phút | Nhẹ đến vừa (gắng sức 3/10) |
| Thứ 4 | Đạp xe tại chỗ hoặc đi bộ | 20–30 phút | Vừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn) |
| Thứ 5 | Dưỡng sinh hoặc thái cực quyền | 20–30 phút | Nhẹ (gắng sức 2/10) |
| Thứ 6 | Đi bộ + tập sức mạnh nhẹ (lặp lại bài Thứ 3) | 30 phút | Nhẹ đến vừa (gắng sức 2–4/10) |
| Thứ 7 | Đi bộ cùng người thân hoặc bơi nhẹ (nếu bác sĩ cho phép) | 20–30 phút | Vừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn) |
| Chủ nhật | Nghỉ: giãn cơ nhẹ, hít thở chậm | 10–15 phút | Rất nhẹ (gắng sức 1–2/10) |






