Bệnh thận mạn có nên tập thể dục không?
Có. Hướng dẫn KDIGO năm 2024, bộ hướng dẫn quốc tế chính về bệnh thận mạn, khuyến nghị người bệnh vận động mức vừa phải ít nhất 150 phút mỗi tuần, hoặc ở mức tim mạch và thể trạng cho phép. Hệ thống Y tế Anh (NHS) cho rằng vận động có lợi cho mọi người bị bệnh thận, dù nặng hay nhẹ.
Người bệnh thận mạn giai đoạn sớm thường tập được gần như người khỏe cùng tuổi. Người bệnh giai đoạn muộn hoặc đang chạy thận có thể mệt và hụt hơi sớm hơn, nhưng vẫn được lợi. Các nghiên cứu tổng hợp cho thấy tập đều ở người chạy thận giúp cải thiện sức cơ, khả năng đi lại và tinh thần. Giữ được cơ bắp nghĩa là bạn tự leo cầu thang, đứng lên khỏi ghế, tự chăm sóc bản thân lâu hơn.
Vận động giúp kiểm soát huyết áp ở người bệnh thận
Kiểm soát huyết áp là một trong những việc quan trọng nhất để làm chậm tiến triển bệnh thận. Vận động đều, cùng với thuốc, ăn nhạt, ngủ đủ và bỏ thuốc lá, giúp đạt mục tiêu huyết áp mà bác sĩ đặt ra cho bạn.
Khi tập sức mạnh, tránh nín thở và rặn, vì động tác này làm huyết áp tăng vọt. Thở ra khi dùng lực. Nếu thuốc huyết áp làm bạn chóng mặt khi đứng dậy, hãy đứng lên từ từ và thả lỏng chậm ở cuối buổi tập.
Người chạy thận có tập thể dục được không?
Được, nhưng cần sắp xếp thời gian hợp lý. Ở Việt Nam, người chạy thận nhân tạo thường lọc máu 3 buổi mỗi tuần, theo lịch Thứ 2, 4, 6 hoặc Thứ 3, 5, 7. Nhiều người thấy mệt rã rời vài giờ sau buổi lọc, huyết áp có thể thấp. Vì vậy, đa số nên tập vào ngày không chạy thận, hoặc trước buổi lọc nếu thấy khỏe. Tránh tập nặng ngay sau khi lọc máu.
Một số đơn vị lọc máu cho người bệnh đạp xe nhẹ hoặc tập chân ngay trên ghế trong lúc lọc, dưới sự giám sát của nhân viên y tế. Hãy hỏi ê-kíp lọc máu xem nơi bạn chạy thận có làm được không.
- Tay có cầu nối động tĩnh mạch (AVF) hoặc mạch nhân tạo: không đeo đồng hồ, vòng chật, không xách nặng, không đo huyết áp hay gối đầu lên tay đó. Hỏi ê-kíp tay đó được nâng bao nhiêu ký.
- Kiểm tra cầu nối mỗi ngày: sờ thấy rung (rù rì) như thường lệ. Nếu mất rung, đau, sưng, chảy máu, báo cơ sở lọc máu ngay.
- Hạn chế dịch: tập luyện không phải lý do để uống thêm nước ngoài lượng bác sĩ cho phép. Tập nơi thoáng mát, sáng sớm hoặc chiều mát, giảm cường độ những ngày nóng để bớt khát.
- Lọc màng bụng: vẫn vận động được, nhưng có thể phải tránh một số động tác gắng sức vùng bụng khi đang có dịch trong ổ bụng. Giữ chân ống thông sạch, khô; hỏi ê-kíp trước khi bơi.
Người suy thận nên tập bài gì?
Các bài sức bền ít va chạm là điểm khởi đầu tốt: đi bộ, đạp xe tại chỗ, dưỡng sinh, thái cực quyền, bơi (nếu ê-kíp cho phép với đường lọc máu của bạn). Tập ở mức vừa phải, nghĩa là thở nhanh hơn nhưng vẫn nói được câu ngắn, tương đương gắng sức 3–5 trên thang 10.
Tập sức mạnh 2 buổi mỗi tuần giúp giữ khối cơ, thứ mà bệnh thận mạn và chạy thận dễ làm hao mòn. Dùng dây kháng lực, chai nước hoặc trọng lượng cơ thể. Bài thăng bằng và giãn cơ giúp phòng té ngã, nhất là khi bạn hay mệt hoặc chóng mặt.
- Chân: ngồi xuống đứng lên khỏi ghế, nhón gót khi vịn bàn, bước lên bậc thang thấp.
- Tay: kéo dây kháng lực, gập khuỷu với chai nước, chống đẩy vào tường. Chỉ dùng tay không có cầu nối để cầm vật nặng, trừ khi ê-kíp nói khác.
- Thăng bằng và linh hoạt: đứng một chân cạnh bàn, yoga trên ghế, thái cực quyền.
- Bắt đầu 1 hiệp, 8–12 lần mỗi động tác, thở ra khi dùng lực.
Suy thận hay mệt thì bắt đầu tập thế nào?
Mệt mỏi rất hay gặp ở người bệnh thận, có thể do thiếu máu, ngủ kém, chạy thận hoặc thể lực yếu. Hãy báo bác sĩ, vì một số nguyên nhân như thiếu máu có thể điều trị được. Vận động nhẹ thường giúp đỡ mệt dần theo thời gian, nhưng phải bắt đầu thật nhỏ.
Các đợt ngắn vẫn có giá trị: hai, ba lần đi bộ 5–10 phút rải trong ngày có thể dễ hơn một buổi dài. Nếu hôm sau mệt lả, giữ nguyên mức tập thêm một tuần. Sức Khỏe AI có thể giúp bạn lập miễn phí lịch tập 7 ngày nhẹ nhàng theo tuổi và tình trạng suy thận, tăng dần theo sức.
- Tuần 1–2: đi bộ hoặc đạp xe nhẹ 5–10 phút, 3–5 ngày; một buổi tập sức mạnh ngắn.
- Tuần 3–4: 10–15 phút mỗi lần; tập sức mạnh 2 buổi.
- Tuần 5–8: tăng dần đến 20–30 phút hầu hết các ngày, nếu sức khỏe và bác sĩ cho phép.
Khi nào người suy thận không nên tập?
Hãy nghỉ tập và liên hệ bác sĩ nếu bạn sốt, đang nhiễm trùng, hoặc có dấu hiệu thừa dịch như phù chân mới, tăng cân nhanh, khó thở khi nằm. Cũng không nên tập khi lỡ một buổi chạy thận, hoặc khi được báo kali máu hay huyết áp đang ngoài giới hạn. Khi khỏe lại, bắt đầu với khoảng một nửa mức cũ.
Đừng tự dùng thuốc giảm đau kháng viêm nhóm NSAID khi đau cơ sau tập, vì nhóm thuốc này có thể làm thận tổn thương thêm. Không tự uống bột protein, thực phẩm chức năng tăng cơ hay bù điện giải bằng nước dừa, nước cam (nhiều kali) khi chưa hỏi bác sĩ. Sau ghép thận, chờ ê-kíp ghép cho phép rồi mới nâng vật nặng hay tập cơ bụng.
Khi nào phải dừng tập và đi khám?
Dừng tập ngay và liên hệ bác sĩ (gọi 115 nếu triệu chứng nặng) khi có:
- Đau, tức hoặc thắt ngực (dừng tập; nếu không đỡ sau vài phút nghỉ, gọi 115)
- Khó thở nhiều hơn hẳn bình thường hoặc không đỡ khi nghỉ
- Chóng mặt, choáng váng, sắp ngất, nhìn mờ
- Tim đập rất nhanh, đập loạn, hoặc yếu cơ mới xuất hiện (có thể do rối loạn kali; cần đi khám cấp cứu)
- Đau đầu dữ dội đột ngột, yếu nửa người, nói khó (gọi 115 ngay)
- Chuột rút dữ dội không đỡ khi nghỉ
- Mất rung, đau, sưng, chảy máu ở cầu nối; đỏ, đau, chảy dịch ở chân ống thông lọc màng bụng hoặc catheter
- Phù chân mới, tăng cân nhanh, khó thở khi nằm
Tuần tập mẫu cho người mới bắt đầu
Ví dụ một tuần tập cân đối. Hãy điều chỉnh theo sức khỏe, triệu chứng và lời khuyên của bác sĩ, hoặc để Sức Khỏe AI lập lịch theo tuổi và thể trạng của bạn.
| Ngày | Hoạt động | Thời gian | Cường độ |
|---|---|---|---|
| Thứ 2 | Ngày chạy thận: nghỉ, hoặc tập chân nhẹ khi ngồi trước buổi lọc nếu ê-kíp đồng ý | 0–10 phút | Rất nhẹ (gắng sức 1–2/10) |
| Thứ 3 | Đi bộ + tập chân (ngồi đứng khỏi ghế, nhón gót vịn bàn) | 20–30 phút | Vừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn) |
| Thứ 4 | Ngày chạy thận: nghỉ hoặc giãn cơ nhẹ | 0–10 phút | Rất nhẹ (gắng sức 1–2/10) |
| Thứ 5 | Đạp xe tại chỗ hoặc dưỡng sinh + tập tay với dây kháng lực (tay không có cầu nối) | 20–30 phút | Vừa phải (gắng sức 3–4/10) |
| Thứ 6 | Ngày chạy thận: nghỉ hoặc đi dạo thật chậm | 0–10 phút | Rất nhẹ (gắng sức 1–2/10) |
| Thứ 7 | Đi bộ ở công viên + bài thăng bằng (đứng một chân cạnh bàn) | 20–30 phút | Vừa phải (gắng sức 3–4/10) |
| Chủ nhật | Thái cực quyền hoặc yoga trên ghế, giãn cơ | 15–20 phút | Nhẹ (gắng sức 2/10) |






