Bài tập cho người đau lưng, thoát vị đĩa đệm: tập sao cho đúng và an toàn

Bài tập cho người đau lưng và thoát vị đĩa đệm là cách tự chăm sóc được các hướng dẫn quốc tế như NICE (Anh) khuyến nghị, thay vì nằm nghỉ lâu trên giường. Phần lớn đau lưng là “không đặc hiệu”, nghĩa là không do bệnh nguy hiểm, kể cả khi đau nhiều. Nhiều trường hợp thoát vị đĩa đệm cũng cải thiện dần theo thời gian khi được vận động hợp lý.

Bài viết hướng dẫn các bài tập nhẹ nhàng, cách tăng dần, mức đau chấp nhận được, những động tác nên tránh khi bị thoát vị và các dấu hiệu nguy hiểm cần đi viện ngay. Nếu bạn đau sau tai nạn, sau ngã hoặc vừa mổ cột sống, hãy hỏi bác sĩ trước khi tập.

Cập nhật · Nội dung tham khảo, không thay thế chẩn đoán và tư vấn của bác sĩ

Đau lưng nên nằm nghỉ hay vận động?

Nên vận động. Với đau lưng kéo dài hoặc hay tái phát, giữ hoạt động giúp nhiều hơn nằm nghỉ. NHS khuyên tiếp tục sinh hoạt bình thường trong khả năng và không nằm lâu trên giường. Hướng dẫn NICE NG59 về đau thắt lưng và đau thần kinh tọa khuyến nghị tập luyện là một phần của tự chăm sóc, có thể theo các chương trình nhóm như tập sức cơ, sức bền hoặc thân tâm như yoga, pilates.

Cơ lưng, cơ bụng và cơ mông khỏe giúp đỡ cột sống, phân tán lực đều hơn. Vận động cũng làm dịu hệ thần kinh đang “nhạy cảm” với đau. Đau không phải lúc nào cũng có nghĩa là tổn thương: khi đau lưng không đặc hiệu, hơi khó chịu lúc tập nhẹ là thường gặp và không làm cột sống hỏng thêm.

Với thoát vị đĩa đệm, hình ảnh trên phim cộng hưởng từ (MRI) không phải lúc nào cũng khớp với mức đau. Nhiều người không đau vẫn có phồng hoặc thoát vị đĩa đệm khi chụp, và nhiều khối thoát vị nhỏ lại theo thời gian. Vì vậy, đừng để kết quả chụp khiến bạn sợ vận động. Điều quan trọng là theo dõi triệu chứng: chân có yếu không, cơn đau có lan xa hơn không, và cơn đau phản ứng thế nào với từng động tác.

Bài tập giảm đau thắt lưng tại nhà

Làm chậm, thở đều, ở trong tầm thấy thoải mái. Bắt đầu 5–8 lần mỗi bài, tăng dần khi thấy dễ.

  • Lắc gối sang hai bên: nằm ngửa co gối, từ từ ngả hai gối sang một bên rồi sang bên kia.
  • Ôm gối vào ngực: nằm ngửa, nhẹ nhàng kéo một gối về phía ngực, giữ 10–20 giây rồi đổi chân.
  • Mèo – bò: quỳ bốn điểm, từ từ cong lưng lên như con mèo rồi võng nhẹ lưng xuống.
  • Nghiêng khung chậu: nằm ngửa co gối, ép nhẹ thắt lưng xuống sàn bằng cách siết bụng dưới, rồi thả lỏng.
  • Cầu mông: nằm ngửa co gối, siết mông nâng hông lên một chút, hạ chậm.
  • Chim-chó (bird dog): quỳ bốn điểm, duỗi một chân ra sau, giữ lưng phẳng. Khi vững, duỗi thêm tay đối diện ra trước.
  • Ngồi đứng lên khỏi ghế: tập cơ hông và chân, chính là động tác dùng khi bê vác đúng cách.
  • Đi bộ: nhiều lần ngắn trong ngày là cách đơn giản, ít va đập để tăng sức chịu đựng.
  • Yoga, pilates, bơi hoặc thái cực quyền dành cho người mới hoặc người đau lưng.

Tăng dần trong 6–8 tuần như thế nào?

Coi lưng như một nhóm cơ cần được tập dần. Mỗi lần chỉ tăng một thứ và ghi chú cảm giác vào sáng hôm sau.

  • Tuần 1–2: 3–4 bài vận động nhẹ, 1–2 lần mỗi ngày. Đi bộ 5–10 phút, 2–3 lần mỗi ngày.
  • Tuần 3–4: thêm cầu mông, chim-chó, ngồi đứng lên khỏi ghế 2–3 buổi mỗi tuần. Đi bộ 15–20 phút.
  • Tuần 5–6: tăng lên 2 hiệp bài sức cơ, thử một lớp yoga hoặc pilates cho người mới, hoặc bơi.
  • Tuần 7–8: hướng tới 20–30 phút đi bộ hoặc sức bền hầu hết các ngày, cộng 2–3 buổi sức cơ mỗi tuần.
  • Ngày lưng đau hơn thì giảm bớt chứ không bỏ: làm bài nhẹ nhất và đi bộ ngắn hơn.
  • Nếu muốn có lịch sẵn, Sức Khỏe AI có thể lập miễn phí lịch tập 7 ngày nhẹ nhàng theo tuổi và tình trạng lưng của bạn.

Đau đến mức nào thì vẫn tập được?

Mức gắng sức nên ở khoảng 3–5/10. Đau tăng nhẹ, không quá 3/10, và trở lại mức thường ngày trong vòng 24 giờ là chấp nhận được. Nếu sáng hôm sau đau hơn rõ, lần sau hãy làm ít lần hơn, biên độ nhỏ hơn hoặc đi bộ ngắn hơn, thay vì bỏ tập hoàn toàn.

Dừng một động tác nếu nó gây đau nhói, hoặc làm cơn đau lan xa hơn xuống mông, đùi, cẳng chân. Với thoát vị đĩa đệm, dấu hiệu tốt là cơn đau co dần về phía lưng; dấu hiệu xấu là đau lan ngày càng xa xuống chân. Nếu đau không cải thiện sau vài tuần, hãy đi khám.

Thoát vị đĩa đệm kiêng động tác gì?

Không có động tác nào cấm tuyệt đối với mọi người, nhưng một số động tác thường làm lưng đau thêm, nhất là giai đoạn đầu. Với thoát vị đĩa đệm, cúi gập người ra trước khi đang mang vật thường gây đau nhiều hơn. Hãy hỏi bác sĩ hoặc chuyên viên vật lý trị liệu tư thế nào hợp với bạn.

  • Gập bụng (sit-up, crunch): thay bằng chim-chó, bọ chết (dead bug), cầu mông.
  • Đứng cúi chạm ngón chân: thay bằng nằm ngửa ôm gối hoặc kéo giãn cơ đùi sau bằng dây.
  • Bê bao gạo, bình nước khi lưng cong và vặn người: ngồi xuống bằng gối, ôm vật sát người, xoay bằng bước chân.
  • Chạy nhảy trong đợt đau: thay bằng đi bộ, đạp xe, bơi.
  • Ngồi lâu liền mạch ở văn phòng hoặc đi xe máy đường xấu nhiều giờ: đứng dậy đi lại sau 30–45 phút, dừng nghỉ giữa chặng.
  • Không để người không có chuyên môn bẻ lưng, đạp lưng hay nắn chỉnh mạnh, nhất là khi đã có thoát vị chèn ép rễ thần kinh.

Dấu hiệu đau lưng nguy hiểm cần đi viện ngay

Hiếm khi đau lưng là biểu hiện của bệnh nặng. Hội chứng chùm đuôi ngựa, khi các rễ thần kinh cuối cột sống bị chèn ép nặng, là cấp cứu. Hãy gọi 115 hoặc đến khoa cấp cứu ngay nếu đau lưng kèm tê vùng yên ngựa (quanh hậu môn, bộ phận sinh dục, mặt trong đùi), bí tiểu hoặc mất kiểm soát đại tiểu tiện, hoặc tê yếu cả hai chân.

Cũng cần đi khám sớm nếu đau lưng sau ngã hay tai nạn, kèm sốt, sụt cân không rõ lý do, có tiền sử ung thư, đau tăng dần cả khi nằm nghỉ ban đêm, hoặc chân yếu dần, bàn chân bị rủ. Không tập cho đến khi được bác sĩ kiểm tra.

Khi nào phải dừng tập và đi khám?

Dừng tập ngay và liên hệ bác sĩ (gọi 115 nếu triệu chứng nặng) khi có:

  • Tê vùng yên ngựa: quanh hậu môn, bộ phận sinh dục, mặt trong đùi
  • Bí tiểu, mất kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện mới xuất hiện: gọi 115 hoặc đến cấp cứu ngay
  • Tê yếu cả hai chân, hoặc một bàn chân yếu dần, bị rủ, đi bị vấp
  • Đau lan xa dần xuống chân trong hoặc sau khi tập
  • Đau lưng kèm sốt, sụt cân không rõ lý do hoặc có tiền sử ung thư
  • Đau lưng sau ngã, tai nạn giao thông hoặc chấn thương
  • Đau ngực, khó thở nhiều hoặc choáng váng: dừng ngay và gọi 115

Tuần tập mẫu cho người mới bắt đầu

Ví dụ một tuần tập cân đối. Hãy điều chỉnh theo sức khỏe, triệu chứng và lời khuyên của bác sĩ, hoặc để Sức Khỏe AI lập lịch theo tuổi và thể trạng của bạn.

NgàyHoạt độngThời gianCường độ
Thứ 2Vận động lưng buổi sáng (lắc gối, mèo – bò) + đi bộ30 phútNhẹ đến vừa (gắng sức 2–4/10)
Thứ 3Bài sức cơ: cầu mông, chim-chó, ngồi đứng lên khỏi ghế + đi bộ ngắn25 phútVừa (gắng sức 3–5/10)
Thứ 4Yoga hoặc pilates cho người mới, hoặc bơi30 phútNhẹ đến vừa
Thứ 5Nghỉ tích cực: vận động lưng nhẹ, đứng dậy đi lại sau mỗi 30–45 phút ngồi10 phútRất nhẹ
Thứ 6Bài sức cơ như thứ 3 + 15 phút đi bộ30 phútVừa (gắng sức 3–5/10)
Thứ 7Đi bộ công viên dài hơn, đạp xe hoặc bơi30–40 phútVừa phải (thở nhanh hơn, vẫn nói được câu ngắn)
Chủ nhậtNghỉ hoặc đi dạo nhẹ0–15 phútRất nhẹ

Lịch tập 7 ngày cho người đau lưng, thoát vị đĩa đệm theo độ tuổi

Chọn lịch theo nhóm tuổi và giới tính. Mỗi lịch ghi rõ các buổi trong tuần, số phút tập và lưu ý an toàn; bạn có thể áp dụng miễn phí và chỉnh lại theo thời gian của mình.

Video bài tập cho người đau lưng, thoát vị đĩa đệm

Xem tất cả 104 video bài tập cho người đau lưng, thoát vị đĩa đệm

Câu hỏi thường gặp

Thoát vị đĩa đệm có nên tập yoga không?

Có thể tập, nếu chọn đúng tư thế và tăng dần. Yoga nhẹ giúp cơ lưng, cơ bụng khỏe và linh hoạt hơn, NICE cũng xếp yoga vào nhóm tập thân tâm cho đau thắt lưng. Tránh các tư thế gập người sâu ra trước, vặn xoắn mạnh. Dừng tư thế nào làm đau lan xuống chân và báo trước với giáo viên về tình trạng của bạn.

Đau lưng có nên đi bộ không?

Có, đi bộ là lựa chọn tốt cho phần lớn người đau lưng. Đi bộ ít va đập, giúp cột sống được cử động mà không bị gò ép. Bắt đầu 5–10 phút, vài lần mỗi ngày, rồi tăng vài phút mỗi tuần. Đi trên đường bằng, mang giày êm. Nếu đi một lúc thấy đau lan xuống chân, hãy đi chậm lại và hỏi ý kiến chuyên môn.

Thoát vị đĩa đệm có tự khỏi không?

Nhiều trường hợp có, triệu chứng thoát vị đĩa đệm thường giảm dần trong vài tuần đến vài tháng, và phần đĩa đệm thoát ra có thể nhỏ lại theo thời gian. Vận động nhẹ nhàng và tập luyện giúp quá trình này dễ chịu hơn, nhưng không có bài tập nào “đẩy đĩa đệm vào lại”. Nếu yếu chân hoặc rối loạn tiểu tiện, cần đi khám ngay.

Đau thần kinh tọa nên tập gì?

Người đau thần kinh tọa thường hợp với đi bộ ngắn nhiều lần, các bài vận động nhẹ khi nằm như lắc gối, nghiêng khung chậu, và bài sức cơ như cầu mông. Nhiều người thấy ngồi lâu khó chịu hơn đi lại, nên hãy đổi tư thế thường xuyên. Bỏ qua động tác nào làm đau lan xa hơn xuống chân và đi khám nếu không đỡ sau vài tuần.

Bao lâu thì tập luyện giúp đỡ đau lưng?

Tùy từng người, có người thấy dễ chịu hơn sau vài tuần, có người cần lâu hơn. Sức cơ và sự tự tin khi vận động được xây dựng qua nhiều tháng chứ không phải vài ngày. Hãy kiên trì kể cả khi tiến bộ chậm và chấp nhận có ngày tốt ngày xấu. Nếu đau không cải thiện sau vài tuần, nên đi khám.

Dân văn phòng bị đau lưng nên làm gì?

Quan trọng nhất là không ngồi liền mạch quá lâu: cứ 30–45 phút đứng dậy đi lại một hai phút. Đặt màn hình ngang tầm mắt, ghế đỡ thắt lưng, bàn chân chạm sàn. Mỗi ngày dành 10–15 phút cho các bài như cầu mông, chim-chó, mèo – bò và đi bộ thêm vào giờ nghỉ trưa hoặc sau giờ làm.

Nguồn tham khảo

Bài viết do Sức Khỏe AI biên soạn từ các khuyến nghị trên, chỉ nhằm cung cấp thông tin. Người có bệnh nền nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu hoặc thay đổi chế độ tập.

Tìm hiểu thuốc thường dùng

Một số hoạt chất có chỉ định liên quan tới đau lưng, thoát vị đĩa đệm. Thông tin để tham khảo; chỉ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

SuckhoeAI - Bản thử nghiệm